Stroke คืออะไร

Stroke หรือโรคหลอดเลือดสมอง เกิดจากการไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงสมองผิดปกติ โดยมีทั้งชนิดหลอดเลือดสมองอุดตันและชนิดเลือดออกในสมอง

ทั้งสองชนิดอาจทำให้ผู้ป่วยมีอาการคล้ายกัน แต่การรักษาต่างกัน จึงต้องได้รับการประเมินและตรวจโดยแพทย์

วิธีสังเกต Stroke ด้วยหลัก B.E.F.A.S.T.

B — Balance การทรงตัวผิดปกติ เช่น เดินเซหรือเสียการทรงตัวอย่างฉับพลัน ไม่ควรบังคับผู้ป่วยให้เดินเพื่อทดสอบ

E — Eyes การมองเห็นเปลี่ยนไปทันที เช่น ตามัว เห็นภาพซ้อน หรือสูญเสียการมองเห็น

F — Face หน้าเบี้ยวหรือมุมปากตก หากผู้ป่วยรู้สึกตัวดี อาจขอให้ยิ้มและสังเกตความไม่เท่ากันของใบหน้า

A — Arms แขนหรือขาอ่อนแรงหรือชาฉับพลัน โดยเฉพาะข้างหนึ่งของร่างกาย หากปลอดภัย อาจขอให้ยกแขนทั้งสองข้างแล้วสังเกตว่าแขนข้างหนึ่งตกหรือไม่

S — Speech พูดไม่ชัด พูดไม่ออก พูดผิดปกติ หรือฟังไม่เข้าใจ

T — Time รีบโทร 1669 หากสงสัย Stroke โดยไม่ต้องตรวจให้ครบทุกข้อก่อน

นอกจากนี้อาจมีอาการปวดศีรษะรุนแรงฉับพลันโดยไม่ทราบสาเหตุ การสังเกตด้วย B.E.F.A.S.T. ไม่สามารถยืนยันหรือแยกโรค Stroke ออกได้อย่างแน่นอน

ภาพสัญลักษณ์ทั้งหกของ B.E.F.A.S.T. ได้แก่ การทรงตัว การมองเห็น ใบหน้า แขน การพูด และเวลา
B.E.F.A.S.T. เป็นเครื่องมือช่วยจำสัญญาณเตือน ไม่ใช่การตรวจเพื่อยืนยันโรค

เมื่อสงสัยว่าเป็น Stroke ควรทำอย่างไร

โทร 1669 ทันที แจ้งว่า “สงสัยโรคหลอดเลือดสมอง” พร้อมอธิบายอาการและตำแหน่งที่เกิดเหตุ

จดเวลาเริ่มมีอาการ หรือเวลาล่าสุดที่เห็นผู้ป่วยยังปกติ เช่น ก่อนเข้านอน ข้อมูลนี้สำคัญต่อการประเมินรักษา

ดูแลให้ผู้ป่วยอยู่ในท่าที่ปลอดภัย สังเกตการหายใจและการตอบสนอง ไม่ให้เดินเองหากอ่อนแรงหรือทรงตัวลำบาก และปฏิบัติตามคำแนะนำเจ้าหน้าที่ฉุกเฉิน

ไม่ให้อาหาร น้ำ หรือยาเอง รวมถึงยาแอสไพริน เพราะผู้ป่วยอาจกลืนลำบาก และยังไม่ทราบว่าเป็น Stroke ชนิดใด

อย่ารอดูอาการ อย่านวดแขนขาเพื่อหวังให้อาการหาย และอย่ารอข้อความตอบกลับทาง LINE แทนการเรียกรถพยาบาล

ถ้าอาการหายไปเอง ยังต้องไปโรงพยาบาลไหม

ต้องได้รับการประเมินฉุกเฉินเช่นกัน อาการพูดไม่ชัดหรือแขนอ่อนแรงที่เกิดขึ้นแล้วหายไปเองอาจเป็นภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว หรือ TIA ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนสำคัญ

แม้อาการกลับมาปกติแล้ว ก็ไม่ควรสรุปว่าไม่มีอันตราย

แพทย์ตรวจอย่างไรว่าเป็น Stroke

เมื่อถึงโรงพยาบาล ทีมรักษาจะซักประวัติ ตรวจระบบประสาท ตรวจระดับน้ำตาลและเลือดตามความจำเป็น และอาจตรวจภาพสมองด้วย CT หรือ MRI

การตรวจช่วยประเมินชนิดและตำแหน่งของความผิดปกติ เพื่อเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสม

หลังรักษา Stroke แล้ว ควรทำอย่างไรต่อ

เมื่อผ่านระยะฉุกเฉินและอาการคงที่ ผู้ป่วยบางรายอาจต้องได้รับการฟื้นฟูเรื่องการเคลื่อนไหว การทรงตัว การเดิน การใช้แขนและมือ หรือกิจวัตรประจำวัน

อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับช่วงเวลาเริ่มฟื้นฟูได้ในบทความ “ผู้ป่วย Stroke ควรเริ่มกายภาพบำบัดเมื่อไร” การฟื้นฟูควรเป็นไปตามแผนของทีมรักษา

อ่านต่อ — ผู้ป่วย Stroke ควรเริ่มกายภาพบำบัดเมื่อไร

จำไว้ว่า Stroke คือภาวะฉุกเฉิน

จำหลัก B.E.F.A.S.T. และให้ความสำคัญกับอาการที่เกิดขึ้นฉับพลัน โดยเฉพาะหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง พูดผิดปกติ และเสียการทรงตัวหรือมองเห็นเปลี่ยนไป

หากสงสัย Stroke ให้โทร 1669 ทันที แม้อาการจะหายไปแล้ว Chokdee Physio ไม่ใช่บริการฉุกเฉิน